Home » علوفه هیدروپونیک » علوفه هیدروپونیک

علوفه هیدروپونیک

طی دهه های اخیر، در بعضی از نقاط جهان در خصوص تولید علوفه با استفاده از فناوری های نوین و روش هیدروپونیک تجربیات
قابل توجهی به دست آمده است. در این روش اغلب از دانه جو جهت تولید علف تازه استفاده می شود به نحوی که طی مدت ۷ الی
۱۰ روز از زمان کشت، رویان دانه فعال شده و ضمن ریشه دوانی، ممکن است ارتفاع گیاه سبز شده تا حدود ۲۰ سانتیمتر برسد. در نگاه
اول به نظر می رسد که از هر کیلو گرم بذر، طی مدت کوتاه ۷ تا ۱۰ روز می توان چندین کیلوگرم علوفه تازه تولید نمود، اما این
واقعیت که چه سهمی از علف تازه تولیدی را آب و چه سهمی را مواد مغذی تشکیل می دهد مورد توجه دقیق قرار نمی گیرد. آن چه
که، در تولید علوفه حائز اهمیت است میزان خالص مواد مغذی قابل هضم و جذب درعلوفه تولیدی می باشد. طی فرایند جوانه زنی و
رشد اولیه گیاه، سهم قابل توجهی از مواد غذایی ذخیره شده در بذر جهت فرآیند سبز شدن به مصرف می رسد و محصول به دست
آمده مجموعه ای از ریشه و سبزینه و دانه نیمه تخلیه شده خواهد بود که بخش اصلی آن را آب تشکیل می دهد به نحوی که اگر کل
این علوفه تولید شده خشک شود وزن آن کمتر از دانه مصرف شده در ابتدای کشت خواهد بود. تا به حال در مورد راندمان تولید
علوفه و نیز ارزش غذایی علوفه هیدروپونیک مطالب متناقضی منتشر شده است اما بررسی دقیق و تحلیلی مقالات علمی حاکی از آن
است که نه تنها توازن مواد مغذی اصلی و به ویژه انرژی در این سیستم منفی بوده و مصرف علوفه تولیدی در جیره غذایی دام ها برتری
خاصی را نشان نداده است بلکه هزینه تغذیه دام هارا افزایش داده است. خطر آلودگی های قارچی علوفه هیدروپونیک و مسمومیت
زایی برای دام ها و محصولات تولیدی آن ها از دیگرمشکلات این سیستم می باشد. بنا بر با توجه به موارد ذکر شده در این فرایند،
مصرف نهاده و هزینه در این راستا قابل توجیه نخواهد بود

تولید سبزه در ایام نوروز با کشت گندم، جو، عدس و غیره، یک سنت باستانی مردم ایران محسوب می شود. امروزه
این سنت به یک فن آوری جهت رشد گیاهان، برای اهداف تحقیقاتی، تولید سبزی جات و غیره تبدیل شده است.
برای این منظور از گل خانه ها و یا اتاقک های کشت (تامین کننده نور، رطوبت، تهویه و …) استفاده می شود. این
تلاش ها اصولا به منظور تولید جوانه و سبزی ها ی خوراکی برای انسان، به ویژه در کشور هایی که با محدودیت
.( آفتاب مواجه می باشند، انجام گرفته است (فضائلی و گل محمدی، ۱۳۸۸
در زمینه تولید علوفه با روش هیدروپونیک، در بعضی از نقاط جهان تلاش هایی انجام شده است اما تا کنون توسعه
این فن آوری، با هدف تامین علوفه مورد نیاز در واحد های دامپروری، قابل توجیه نبوده و فرا گیر نشده است، چرا
که از نظر تغذیه دام، توازن انرژی غذایی و پروتئین حقیقی حاصل از علف تولیدی نسبت به دانه کشت شده منفی
درایران نیز طی .(Tranel, 2013 ; Dung, Goodwin and Nolan, 2010a ;

می باشد (فضائلی و همکاران، ۱۳۸۷ دو دهه اخیر، پژوهش ها و تلاش هایی جهت توسعه این فن آوری (در مسیر تولید علوفه) توسط بخش های دولتی و
غیر دولتی انجام گرفته است.
در این سیستم، امکان سبز شدن بذر و تولید سبزینه (تا ارتفاع حدود ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر) وجود دارد. حدود ۷ تا ۱۰
روز پس از کشت بذر، وزن تازه (تر) توده تولید شده به ۵ تا ۶ برابر بذر مصرف شده می رسد اما بخش اصلی آن را
آب تشکیل می دهد، به نحوی که پس از کسر آب موجود در آن، آنچه باقی می ماند کمتر از بذر خشک مصرف
.(Dung, Goodwin and Nolan, 2010b ؛ شده اولیه خواهد بود (فضائلی و گل محمدی، ۱۳۸۸
اگر دانه های مورد مصرف در تغذیه دام را خیس نموده و فرصت سبز شدن چند روزه به آنها داد شود بدیهی است
که با جذب آب، وزن هر دانه چند برابر می شود. اما این افزایش وزنی از طریق جذب آب را نمی توان به منزله
تولید در نظر گرفت. اشتباهی که در برخی از نوشته ها مشاهده می شود مربوط به همین نکته می باشد که لازم است
مورد بحث و ارزیابی قرار بگیرد. در این مقاله موضوع بازده تبدیل دانه غلات به حالت سبز شده درسیستم
هیدروپونیک از نظر تغذیه دام مورد بررسی قرار می گیرد.
فرآیند جوانه زدن
فرآیند جوانه زنی و سبز شدن دانه یکی از شگفتی های خلقت بوده که مقدمه رشد و نمو گیاه می باشد. رشد از
طریق بزرگ شدن ابعاد گیاه واقع می شود که با افزایش تعداد سلول ها و یا افزایش برگشت ناپذیر ابعاد آن ها میسر
Ghobadi et al., 2012; Baskin and) می شود. اما نمو به منزله تغییر حالت از مرح ه ل ای به مرحله کامل تر است
رشد هر گیاه، از بذر شروع می شود. بذر از سه بخش اصلی (گیاهک، غذای ذخیره شده .(Baskin, 2001
وپوشش بذر) تشکیل شده است. گیاهک همان گیاه کوچک و اولیه است و یک محور دو قطبی دارد که بعد از
Dagnia, ) رشد و خروج از بذر از یک طرف ساقه و از طرف دیگر ریشه گیاه آینده را به وجود می آور د
.(Petterson, Bell and Flanagan, 1992
بذر بعد از قرار گرفتن در شرایط مناسب، در اثر جذب آب متورم شده وآنزیم های موجود در آن فعال می شود به
نحوی که مواد غذایی ذخیره شده را برای گیاهک به صورت قابل جذب درمی آورد. با رشد گیاهک ابتدا ریشه
۳
.(Simon, چه تشکیل شده و سپس ساقه چه به وجود می آید که در جهت مخالف ریشه چه رشد می کند ( ۱۹۸۴
ریشه چه و ساقه چه تا زمان تشکیل و فعال شدن ریشه اصلی و نیز فعال شدن برگ ها ی گیاه، نیاز های غذایی مورد
؛ نیاز خود را از مواد ذخیره شده در دانه تأمین می کنند ( کوچکی، محصل، نصیری ممقدم وصدرآبادی . ۱۳۶۷
.(Baskin and Baskin, 2001
رشد و نمو گیاه در سیستم هیدروپونیک
درسیستم هیدروپونیک بذر پس از بوجاری به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در آب خیسانده می شود به طوری که از آب
اشباع شود. سپس آن را در ظرف های مخصوص کشت (سینی و غیره) پخش نموده و در محیط مناسب (رطوبت،
نور و حرارت) کشت می کنند به نحوی که طی ۷ تا ۱۰ روز به صورت سبزی یک پارچه با ارتفاع حدود ۲۰ تا ۲۵
سانتیمترتبدیل می شود. طی این مرحله، مواد ذخیره شده موجود در دانه کشت شده مورد سوخت و ساز (متابولیسم)
.(Dagnia, Petterson, Bell and Flanagan, قرار گرفته و بخشی از آن تبدیل به ریشه و برگ می شود ( ۱۹۹۲
بدیهی است که عملکرد کمی و کیفی این فرآیند تبدیلی تحت تاثیر پارامترهایی مانند نوع و کیفیت بذر، دما،
رطوبت، مواد غذایی در دسترس، عمق وتراکم بذر در سینی های کشت، آلودگی های قارچی و بیماری ها و مدت
.(Morgan, Hunter and O’Haire, 1992; Thomas and Reddy, زمان رشد می باشد ( ۱۹۶۲
تغییرمحتویات دانه در نتیجه سبز شدن
که به عنوان (Cuddeford, در مورد دانه جو، معمولا حدود ۶۵ درصد وزنی آن را نشاسته تشکیل می دهد ( ۱۹۸۹
منبع ذخیره انرژی محسوب می شود. در واقع همین منبع است که نیاز های بذر را در زمان سبز شدن تامین می کند.
وقتی بذر در شرایط مناسب (رطوبت، دمای مناسب و تهویه) قرار می گیرد آنزیم های آلفا و بتا آمیلاز فعال شده و
نشاسته را به قند های ساده جهت سوخت و ساز و تامین انرژی برای جوانه زدن و رشد اولیه گیاه تبدیل می کنند
بنابراین با تخلیه نشاسته ذخیره شده، .(Chavan and Kadam, 1989 ; Møller, Jensen and Hansson, 2007)
نسبت برخی مواد مغذی مانند فیبر و پروتئین افزایش نشان می دهند. این در حالی است که مقدار وزنی ترکیبات
مزبور ممکن است تغییری نداشته باشد که در مورد پروتئین معمولا چنین می باشد اما درمورد فیبر، افزایش درصدی
و افزایش میزان واقعی نیز اتفاق می افتد.
و همکاران ( ۱۹۹۲ ) طی آزمایشی دانه جو را در اتاق کشت با دمای ۲۱ و ۲۷ درجه سانتیگراد با استفاده از Morgan
محلول های غذایی کشت نموده و گزارش دادند که به ازای هر ۱۰۰۰ گرم بذر مصرف شده، میزان ماده خشک به
دست آمده از علف سبز تولیدی در دمای ۲۱ درجه سانتیگراد (طی ۸ روز دوره کشت) ۷۴۶ گرم ودر دمای ۲۷
درجه سانتیگراد ۷۹۰ گرم بود. این بدین معنی است که برای تبدیل دانه به علف سبز، محتویات دانه به ترتیب به
میزان ۲۵۴ و ۲۱۰ گرم مورد مصرف قرار گرفته است.
طی آزمایشی، تغییرات مواد مغذی حاصل از کشت دانه جو در (Peer and Leeson, 1985a) هم چنین پژوهشگران
سیستم هیدروپونیک را (طی ۷ روز دوره کشت) اندازه گیری نموده و گزارش دادند که با کشت ۱۰۲۶ گرم بذر (بر
حسب ماده خشک) در هر سینی مقدار ۸۳۹ گرم محصول (برحسب ماده خشک) به دست آمد که نشان دهنده
۵۵ گرم به ۱۱۹ گرم یعنی رشد ۱۱۴ / کاهش وزن حدود ۱۸ درصد بوده است. این در حالی است که میزان فیبر از ۶ ۴ ۰ درصدی را نشان داد.

اگرچه درصد / درصدی رسید. پروتئین خام از ۱۳۱ گرم به ۱۳۰ گرم رسید که کاهش ۷
۱۵ درصد (درماده خشک) بود اما با توجه به کاهش ۱۸ / ۱۲ و در علف تولید شده ۴۵ / پروتئین خام در دانه جو ۷۷
درصدی در فرایند تبدیل دانه به علف سبز، کل پروتئین به دست آمده افزایشی نداشته بلکه اندکی کاهش نشان داد.
از هر کیلو گرم بذر یولاف، طی یک دوره کشت ۶ روزه در سیستم (Hillier and Perry, در یک آزمایش ( ۱۹۶۹
۱۳ درصد ماده خشک تولید شد که بازیافت آن (بر حسب ماده / ۵ کیلو گرم علف تازه با ۴ / هیدروپونیک، مقدار ۵
خشک) ۸۲ درصد و کاهش وزن حدود ۱۸ درصدی را نشان داد.
طی تجربه به (The New Zealand Merino Company, بر اساس مطالعه شرکت مرینو در نیوزلند ( ۲۰۱۱
۰ درمنطقه مکینزی بیسن دست آمده F

About hashemi

One comment

  1. یعنی نتیجه میگیریم که نقش خاک در رشد گیاه صفر است!!!
    علوفه هیدروپونیک یعنی شما هزینه کن و دانه جو را خیس کن بده حیوان بخوره.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 − 18 =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

قالب وردپرس
error: Content is protected !!